H πρώτη ταινία του που είδα ήταν το Mulholland drive στο cinema το 2002. Παρασυρμένη από τις εκθειαστικές κριτικές και τα υπερβολικά θετικά σχόλια όλων εκείνων, που επειδή είναι ροκάδες και εναλλακτικοί πρέπει να βλέπουν Lynch και φυσικά να παρακολουθούν τη δουλειά του. Κατόπιν εορτής, κατάλαβα πόσο λάθος έκανα που ξεκίνησα από αυτό.

Ο David Lynch, θα συμφωνήσετε μαζί μου, είναι εντελώς κουλός σκηνοθέτης. Όποιος διαφωνεί, ας δει παρακαλώ την πιο πρόσφατη μίνι σειρά του με τα λαγουδάκια (σκηνές της οποίας δείχνει στο Inland Empire). Είναι ένας άνθρωπος που ασχολείται με διάφορα κουλά φιλοσοφικά και (παρα)ψυχολογικά ρεύματα και ίσως θέλει να κατασκευάσει κινηματογράφο βασισμένο σε αυτά.

Aν κάποιος παρ’όλ’αυτά θέλει να τον γνωρίσει καλύτερα (όπως έκανα και εγώ, για να ταιριάξω με την εναλλακτική κουλτούρα που πρέπει να βλέπει εναλλακτικό κινηματογράφο και να λατρεύει το 2046, έστω κι αν δεν το καταλαβαίνει), θα ήταν καλό να πάρει τις ταινίες με τη σειρά, να ξεκινήσει με άλλα λόγια από την πιο «εύκολη» και να καταλήξει στην πιο «δύσκολη».

(Αυτή η κατάταξη που ακολουθώ εδώ ίσως να μη βρίσκει σύμφωνους πολλούς από εσάς και ίσως κάποιους να τους εκνευρίσει.)

Το Straight story (1999 – μόνο σκηνοθεσία Lynch) είναι κατά κοινή ομολογία μία ταινία απλή, εύπεπτη και ευχάριστη. Ένας καλός τρόπος για να ξεκινήσει κανείς να αγαπάει τον Lynch. Δεν έχει μυστήριες περσόνες ούτε συμβολισμούς. Είναι απλά μια ιστορία γλυκειά, καθημερινή και ανθρώπινη, με όμορφη σκηνοθεσία και αρκετές συγκινήσεις. Δεν είναι το αριστούργημα του παγκόσμιου κινηματογράφου, αλλά είναι πολύ αγαπημένη ταινία.

Το Elephant Man («Άνθρωπος Ελέφαντας» – 1980, μόνο σκηνοθεσία Lynch) με τον Anthony Hopkins είναι και αυτό μία απλή ιστορία, σκηνοθετημένη με απόλυτο σεβασμό. Η ταινία, ενώ δεν είναι ακατανόητη, δεν είναι ούτε εύπεπτη. Όσοι την έχουν δει, έχουν κλάψει, έχουν συγκινηθεί απίστευτα και όλοι την προτείνουν με θαυμασμό. Είναι πολύ συγκινητική και θλιβερή, και με αυτήν την έννοια λίγο δύσκολη, αλλά λόγω ελλείψεως παραλόγου, την κατατάσσω δεύτερη σε αυτήν την δική μου κλίμακα.

Το Wild at heart («Ατίθαση Καρδιά» – 1990, σκηνοθεσία και σενάριο Lynch) με τον Nicholas Cage και τη Laura Dern είναι μια όμορφη και δυνατή ιστορία αγάπης. Έχει και αυτή η ταινία απλή υπόθεση, αλλά εισάγει τον θεατή στον κόσμο του Lynch και των παράλογων σκηνικών. Παρ’όλ’αυτά, ούτε αυτή η ταινία είναι δύσκολη. Τα παράλογα σκηνικά και οι κουλές περσόνες είναι στην κυριολεξία στο background της οθόνης και της υπόθεσης. Eίναι από τις πολύ αγαπημένες μου ταινίες και είναι αυτή που με έκανε να κατατάξω τον Lynch στους αγαπημένους μου σκηνοθέτες και να θέλω να παρακολουθώ τη δουλειά του.

Στη συνέχεια θα έβαζα μάλλον το Twin Peaks-fire walk with me (1992 – σενάριο και σκηνοθεσία). Έχει πολύ καλό cast, σε ό,τι αφορά τους δεύτερους ρόλους (David Bowie, Chris Isaac, David Lynch), ενώ οι πρωταγωνιστές είναι οι ίδιοι με τη σειρά, που, όπως ανέφερα στο σχετικό post, είναι άσημοι. Βασισμένο στην ομώνυμη σειρά, κάθε άλλο παρά απλή ταινία είναι, αλλά τουλάχιστον είναι κατανοητή. Είναι βέβαια γεμάτη συμβολισμούς και παραλογισμούς, αλλά έχει αρχή, μέση και τέλος. Είναι ευχάριστη ταινία και καλύπτει κάποια κενά και απορίες που αφήνει η σειρά. Πιστεύω ότι πρέπει να τη δει κανείς αφού δει τη σειρά. Σε αντίθετη περίπτωση, απλά ο θεατής θα παρεξηγήσει τους χαρακτήρες και το γιατί κάνουν ό,τι κάνουν.

Το Mulholland drive (”οδός Μαλχόλαντ” – 2001, σενάριο και σκηνοθεσία), ναι μεν δεν έχει αρχή, μέση και τέλος, ή τουλάχιστον δεν τα έχει με αυτή τη σειρά, αλλά μπορεί να γίνει, μετά από συλλογισμό και μελέτη, κατανοητή στο θεατή. Και αφού γίνει αυτό, η ταινία μπορεί να εκτιμηθεί ως μία από τις πιο καταπληκτικές ταινίες που έχουν γίνει, διότι η ταινία έχει άρτια και μαγευτική σκηνοθεσία και ενδιαφέρον cast, αλλά και μία πολύ καλή υπόθεση.

Στη συνέχεια μπαίνει το Eraserhead (1977 – σενάριο και σκηνοθεσία). Όχι τόσο γιατί δεν είναι κατανοητό, όσο για το ότι είναι κάπως αλλού. Πάντως έχει θεματικά και σκηνοθετικά μοτίβα Lynch και για αυτό πρέπει να το δει κανείς μετά το Τwin Peaks και το Mulholland drive, που βρίθουν από αυτά, γιατί αλλιώς δε θα την εκτιμήσει σε καμία περίπτωση.

Στην επόμενη θέση θα βάλω το Blue Velvet («Μπλε Βελούδο» – 1986, σενάριο και σκηνοθεσία), αν και, για να είμαι ειλικρινής δεν το θυμάμαι και πάρα πολύ. Είναι πιθανό όμως ότι δεν το είχα καταλάβει ιδιαίτερα, αλλιώς θα το θυμόμουνα. Για να είμαι ακόμα πιο ελικρινής, δε θυμάμαι να μου άρεσε (και ας βγείτε όλοι οι εναλλακτικοί μαζί και να με κράξετε).

Και επειδή στην τελευταία θέση (ως το πιο ακατανότηο) μπαίνει κατά κοινή ομολογία το Lost Highway, δεν μου μένει παρά να βάλω σε αυτή την προτελευταία θέση το Ιnland Empire (2006, σενάριο και σκηνοθεσία). Aυτή η ταινία δίχασε. Σου λέει, δεν είναι και κάνα Lost Highway, να το δεις να μην καταλάβεις τίποτα, αλλά να το απολαύσεις για αυτά που έχει να σου προσφέρει. Ούτε και κάνα Blue Velvet είναι όμως, να το καταλάβεις, αλλά τουλάχιστον να μη σου αρέσει η σκηνοθεσία, γιατί της λείπει το κατί τις της.

Το Inland Empire έχει γυριστεί αποκλειστικά με ψηφιακή κάμερα. Είναι αλήθεια ότι δεν είναι πολύ όμορφη ταινία αισθητικά. Όχι όπως το Mulholland drive και το Lost Highway τουλάχιστον. Δεν έχει ούτε τα κλασικά μοτίβα του Lynch (ασπρόμαυρο καρώ πάτωμα, κουρτίνες από κόκκινο βελούδο, σκηνικό θεάτρου, μουσική). Αλλά αναμειγνύει και εδώ την φαντασία, το όνειρο, τον εφιάλτη, την πραγματικότητα, τη μυθοπλασία και συνδυάζει όλα αυτά με μία πωλωνική κατάρα. Δεν έχει αρχή, μέση και τέλος, είναι δυσνόητη και χωρίς ομορφιά. Αλλά η υπόθεση είναι πολύ καλή, είναι έξυπνη, απρόβλεπτη και μαγική, κάτι στο οποίο συμβάλλει πολύ η κατάρα και ο χρησμός που δίνεται στην αρχή της ταινίας. Το cast είναι αρκετά καλό επίσης, αλλά και αρκετά τυπικό Lynch.

Αλλά έχοντας δει τη σειρά Twin Peaks, όπου ο Lynch τα δίνει πραγματικά όλα, επεξηγεί και δείχνει στον θεατή την κοσμοθεωρία του, ή τουλάχιστον τη θεωρητική βάση των ταινιών του, το υλικό του, είναι μετά ακόλουθο να γίνει πιο προσιτή η δουλειά του.

Όχι όμως και το Lost Highway («Χαμένη Λεωφόρος», 1997 – σενάριο και σκηνοθεσία). Αυτό δεν το βλέπεις για να το καταλάβεις ή για να δεις μια ωραία ιστορία. Το βλέπεις για να απολαύσεις τον Lynch σε όλο του το μεγαλείο. Αυτό βέβαια είναι η δική μου άποψη, επειδή εγώ δεν το κατάλαβα. Το είδα βέβαια πολύ νωρίς (σε σχέση με την κλίμακα πάντα). Ίσως αν το έβλεπα τώρα, να το εκτιμούσα διαφορετικά. Πάντως, έχει ένα πλούσιο cast και φανταστική μουσική. Άλλοι λένε βέβαια, ότι είναι πολύ πιο κατανοητό από το Inland Empire. Είναι μάλλον υποκειμενικό λοιπόν, όπως άλλωστε και αυτή η λίστα.

Έχει κάνει και άλλες ταινίες (μίνι ταινίες, μίνι σειρές κ.λπ.) ο άνθρωπος. Αλλά όχι τόσο mainstream και συζητημένες όσο οι παραπάνω. Πιστεύω ότι το Dune (1984, σενάριο και σκηνοθεσία) είναι μία από τις trendy, αλλά δεν θέλω να της πλέξω το εγκώμιο.

Τέλος, ήθελα να πω ότι η μουσική επένδυση των ταινιών του είναι όλα τα λεφτά. Εναλλακτικοί καλλιτέχνες, ροκ μουσική και ένταση στον ήχο και στα πλάνα (Lost Highway).

Και ο Angelo Badalamenti δε θα μπορούσε να είναι περισσότερο κατάλληλος για να φτιάξει μουσική για τέτοιου είδους ταινίες.

Mερικά χρήσιμα links:

the city of absurdity

David Lynch.com

David Lynch in senses of cinema

The David Lynch resource